Wat doet het kabinet aan de arbeidsmarkt?

Het kabinet wil samen met ondernemers, werkgevers en werkenden toewerken naar een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Dat uitgangspunt is vervat in de hoofdlijnenbrief Arbeidsmarkt die minister Van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

In de brief geeft de minister de hoofdlijnen aan van haar beleid waarmee ze de komende jaren wil komen tot een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Die arbeidsmarkt gaat er niet compleet anders uitzien. En het meeste beleid moet nog worden uitgewerkt in concrete maatregelen. Maar de contouren van een andere arbeidsmarkt worden wel iets duidelijker in deze brief, en de maatregelen die tot nu toe bekend zijn geworden.

De arbeidsmarkt van de toekomst in thema’s

Van Gennip wil, namens het kabinet en nadrukkelijk samen met werkenden, werkgevers en ondernemers de komende jaren werken aan 6 thema’s om de arbeidsmarkt toekomstbestendiger te maken. De concrete maatregelen binnen de belangrijkste 3 thema’s geven we hieronder kort weer.

1. Stimuleren van duurzame arbeidsrelaties; tijdelijke contracten en driehoeksrelaties beter reguleren

Concreet: Oproepcontracten en min-max-contracten verdwijnen in hun huidige vorm, en worden vervangen door basiscontracten. Hoe die eruit zien is nog onbekend, maar ze moeten werkenden meer werkzekerheid en roosterzekerheid geven. Voor alle uitzend- en uitleenwerk komt een verplichte certificering en vergunningenstelsel. De onderbreking in de keten van tijdelijke contracten verdwijnt. Dus na 3 tijdelijke contracten bij dezelfde werkgever volgt altijd een vaste aanstelling.

2. Altijd uitzicht op nieuw werk bieden, onder meer via een leven lang ontwikkelen en een goede arbeidsmarktinfrastructuur. Dit aspect wordt meestal vertaald als ‘wendbare ondernemingen’

Concrete plannen: bevorderen dat werknemers van werk-naar-werk worden begeleid na beëindiging van het arbeidscontract. Er komt een ‘deeltijd WW’ voor werkgevers die in crisissituaties snel veel mensen van de loonlijst moeten schrappen. De voorwaarden zijn nog onduidelijk. Ook wil het kabinet reïntegreren bij een andere werkgever in het tweede ziektejaar makkelijker maken.

3. Een gelijker speelveld tussen werknemer en zelfstandige, meer duidelijke en opeisbare regels en handhaving

Het gelijker speelveld moet vooral worden bereikt met een verplichte arbeidsongeschikheidsverzekering voor zzp’ers. Ook kunnen ze net zoals werknemers pensioen opbouwen bij een pensioenfonds. De zelfstandigenaftrek wordt afgebouwd. De Fiscale oudedagsreserve (FOR) verdwijnt. Er komt meer duidelijkheid over de vraag wanneer werk gedaan moet worden door een werknemer of verricht mag worden door een zelfstandige. Met name het begrip ‘gezag’ wil het kabinet verduidelijken. En er komt bij inhuur een ‘rechtsvermoeden’. Dat wil zeggen: de opdrachtgever moet bewijzen dat er geen sprake is van een dienstverband. Dat zou onmogelijk zijn bij een uurtarief lager dan 30 tot 35 euro. Daar lijkt de minister nu aan te denken, conform een recent advies van de SER. Beter toezicht en handhaving op schijnzelfstandigheid, uiterlijk per 1 januari 2025.

Ook wil het kabinet de huidige arbeidsongeschiktheidswetgeving (WIA) aanpassen, de dienstverlening aan werkenden, werkzoekenden en werkgevers integraal, herkenbaar en laagdrempelig maken, en meedoen aan de basis van de arbeidsmarkt bevorderen. Over de concrete invulling van deze punten volgt na de zomer meer informatie.

Borstlap, SER, WRR

De plannen zijn deels afkomstig uit eerdere toekomstvisies op de arbeidsmarkt, waaronder die van de Commissie Regulering van Werk (Commissie Borstlap) en het WRR-rapport 'Het Betere Werk'. Ook sluit het aan bij maatregelen uit het advies voor de middellange termijn (MLT) van de SER, dat op zich weer aanhaakt bij voorstellen van Borstlap.

Opvallend is dat juist dit rapport, waar meerdere vervolgstudies zich op baseren, pleit voor een grondige hervorming van de arbeidsmarkt. Grondiger dan de huidige regering nu voorstelt. Maar juist omdat de plannen van ‘Borstlap’ zo ingrijpend zijn, zegt het huidige kabinet dat ze er geen meerderheid in de Staten-Generaal voor zal krijgen.

Zelf denk ik dat je zo geen stelsel voor werk en sociale zekerheid neerzet dat past bij deze eeuw. Hier zit nog altijd het kostwinnende gezinshoofd achter, dat langdurig bij hetzelfde bedrijf werkt en na 50 jaar met pensioen gaat. Die mensen zijn er zeker, maar er zijn ook vele varianten en grijstinten bijgekomen. Die hebben niet veel aan deze 'uitgangspunten'.

Let op:

De gegevens in dit dossier zijn ontleend aan tientallen doorgaans zeer betrouwbare bronnen. Toch kan Earnest geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele onjuistheden, of gevolgschades die hieruit kunnen ontstaan. Deze informatie verandert vaak, en veel. Daarom is alleen de online-versie van dit dossier actueel.