Wat wil het kabinet doen voor mensen die 'werken als zelfstandige'?

Minister Koolmees van Sociale Zaken wil een minimumtarief invoeren voor zelfstandigen zonder personeel (zzp'ers). Zzp'ers met een hoog tarief kunnen kiezen voor een opt-out uit de verplichte regels. En opdrachtgevers kunnen met een opdrachtgeversverklaring vooraf zekerheid krijgen over de status van de inhuur.

Snel naar...

Wat ik ervan vind

Een realistische(r) tariefberekening

De plannen van de minister bestaan nu uit 5 onderdelen. Wat ik daarvan nu weet:

  • Om de zzp'ers aan de 'onderkant' van de arbeidsmarkt te beschermen tegen armoede en schijnzelfstandigheid wil het kabinet een minimumtarief van 16 euro per uur invoeren. Dat bedrag zou voldoende moeten zijn om van te leven en verzekeringen tegen arbeidsongeschiktheid, aansprakelijkheid en een pensioenvoorziening te regelen. Het minimumtarief moet voor elke inhuur gelden, ook voor particulieren. Zelfstandigen moeten voor elke opdracht een offerte indienen, waaruit blijkt dat zij minstens het minimumuurtarief rekenen. Opdrachtgevers moeten dat controleren.
  • Zzp’ers met een uurtarief vanaf 75 euro kunnen een zelfstandigenverklaring aanvragen. Dat moet vooraf zekerheid geven over loonheffing en werknemersverzekeringen, en ook ‘zo ver mogelijk’ over arbeidsrechtelijke gevolgen, pensioenverplichtingen en cao-bepalingen. De zelfstandigenverklaring geldt hoogstens een jaar. Een halfjaar later kan de verklaring worden vernieuwd. Voor de zelfstandigenverklaring is een inschrijving bij de Kamer van Koophandel nodig. De Belastingdienst kan achteraf blijven toetsen of het toch geen dienstverband was.
  • Opdrachtgevers kunnen met een opdrachtgeversverklaring vooraf zekerheid krijgen over de status van de inhuur. Momenteel onderzoekt het ministerie of, en in hoeverre dit kan via een webmodule. Dit zou alleen nodig zijn bij een uurtarief tussen 16 en 75 euro. De opdrachtgeversverklaring is langer dan een jaar geldig. Gebruiken ervan is - voorlopig - vrijwillig.
  • Het kabinet verlaagt de zelfstandigenaftrek met 250 euro per jaar, tot een maximale aftrek van 5000 euro in 2028. In 2020 bedraagt de zelfstandigenaftrek maximaal 7030 euro. Zelfstandigen worden hiervoor volledig gecompenseerd in 2020, 2021 en 2022 door een verhoogde arbeidskorting.
  • Volgens het pensioenakkoord van 2019 komt er een verplichte verzekering tegen inkomstenverlies bij arbeidsongeschiktheid (aov). Kosten: naar verwachting tussen 80 en 200 euro per maand. Zelfstandigen kunnen kiezen voor een wachttijd van 6 maanden tot 2 jaar. Hoe langer de wachttijd, hoe lager de premie.  
  • Minister Koolmees wil een ‘brede en volwassen’ discussie voeren over de hamvraag: voor welke opdracht mag een bedrijf een zzp’er inhuren en wanneer is iemand toch echt een werknemer? De uitkomsten bepalen hoe de webmodule wordt ingericht.

Zeer negatieve reacties

Werkgevers en vakbonden in de Stichting van de Arbeid (StAr) adviseren minister Koolmees om de voorstellen voor een minimumtarief en zelfstandigenverklaring voor zzp’ers in te trekken. Linkse oppositiepartijen sluiten zich hierbij aan. Waarom? Ze hekelen het ‘ad hoc’ karakter. Terwijl de gevolgen van de maatregelen vèrstrekkend zijn. Ook zijn de geplande maatregelen erg complex. En mede daarom zullen ze juist voor meer onduidelijkheid zorgen, denken de sociale partners, en leiden ze tot enorme uitvoeringsproblemen.

Aan uitstel of afstel van zijn plannen denkt Koolmees niet."Kritiek hebben is makkelijk, maar ik ben dan wel benieuwd naar het alternatief", zei de bewindsman in de Tweede Kamer. Niets doen is voor de minister geen optie, want “er zijn zzp'ers die onder het sociaal minimum werken en dat is niet aanvaardbaar.” En dat worden er volgens de minister steeds meer. Zzp’ers concurreren bovendien met werknemers op tijdelijke contracten, en ze beconcurreren elkaar omdat de een met, en de ander zonder verzekering tegen arbeidsongeschiktheid werkt. Ook de regeringspartijen houden vast aan de voorstellen. Vooral omdat ze (nog) geen tegenvoorstellen hebben gehoord. De vakbonden FNV en CNV willen meer, en betere handhaving.

Wat vind jij hiervan?

Tot zover de objectieve, feitelijke informatie die u van mij gewend bent. Nu volgt mijn persoonlijke mening. Laat ik gelijk met de deur in huis vallen: het voorgestelde minimumtarief vind ik te laag. De berekeningen zijn onrealistisch. Bovendien werkt het voorstel discriminatie in de hand en bevordert het uitbuiting door opdrachtgevers. En een verplichte verzekering moet rekening houden met al opgebouwde / getroffen voorzieningen, vind ik. Hoezo?

  • Het kabinet baseert zich bij de berekening op het het niveau van de bijstandsuitkering. Voor werknemers geldt het WML, het wettelijk minimumloon. Kennelijk is een zzp'er het kabinet minder waard dan een werknemer; het minimum ligt voor een zzp'er lager dan voor een werknemer. Vreemd, ik dacht dat dit kabinet vindt: werken moet lonen. Kabinet, baseer u op het WML. En verschuil u niet achter 'Brussel'.
  • De berekeningen zijn gebaseerd op een werkweek van 40 uur. Geen zzp'er slaagt erin om zo veel uren declarabel te maken. Elke zzp'er die serieus met zijn vak (en zijn rust) bezig is, investeert in een goede administratie, opleiding en deskundigheidsbevordering, en aquisitie en netwerken. Hierin gaat minstens 10 uur per week zitten.
  • Niet alleen is de stelling dat een zzp'er van 16 euro per uur alles kan bekostigen pertinent onjuist. Ook verstoort het ministerie zo de onderhandelingspositie van bijna alle freelancers die nu (gelukkig) meer verdienen. Het is een minimumtarief, maar dat kan makkelijk worden uitgelegd als maximum. Zoals meerdere zelfstandigen, belangenverenigingen en hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen vrezen. Ook de minister erkent in zijn Kamerbrief dat zo’n tarief een ‘normerend effect’ kan hebben.
  • Beter is om per bedrijfstak vast te stellen wat zelfstandigen minstens zouden moeten verdienen. Met een echt realistische berekening van minimumtarieven. Zoals de architecten hebben gedaan in hun nieuwe cao. Met goedkeuring van de Autoriteit Consument en Markt, zelfs.
  • De zelfstandigenaftrek is in 1983 ingevoerd “om kleine zelfstandigen de mogelijkheid te bieden reserves te vormen ten einde de onderneming als inkomensbron bij een tijdelijke terugval van de ondernemingswinst in stand te houden”, aldus een Kamerbrief uit die tijd. De zelfstandigenaftrek is dus nooit bedoeld om er iets specifieks van te kopen, zoals een pensioen of een verzekering tegen wegvallende inkomsten na arbeidsongeschiktheid. Net zo min als werknemers vakantiegeld alleen krijgen om ermee op vakantie te gaan. Werknemers en zelfstandigen hebben compleet andere inkomens, dat kan je niet rechtstreeks vergelijken. Wel moeten opdrachtgevers (en ook zelfstandigen zelf) afblijven van die aftrek, omdat het een reserve is voor de zelfstandige die in het eigen bedrijf(je) moet blijven. Dus niet de tarieven verlagen met de aftrek. Dan is het argument 'concurrentievervalsing' ook van de baan.
  • Een verplichte aov? Kan nuttig zijn voor de zelfstandigen die nu helemaal niets hebben geregeld voor inkomstenverlies bij arbeidsongeschikt. Dat is ongeveer 40 procent van alle zzp'ers. Maar de anderen (60%, een meerderheid) hebben wel iets geregeld. Wat? Dat mochten (en moesten) ze jarenlang helemaal zelf uitzoeken. En de meesten hebben die verantwoordelijkheid ook genomen (waaronder ik). Daar hebben ze (onder meer) de zelfstandigenaftrek voor gebruikt. Nu moeten zie die in slechte tijden (deels) gebruiken voor de verplichte aov-premie. Naast de kosten voor andere voorzieningen die ze al hebben getroffen. Zo straf je mensen die zelf hun verantwoordelijkheid hebben genomen.  
  • De criteria om te beoordelen of iemand werkt als zelfstandige of als werknemer luisteren erg nauw. Kies je er bijvoorbeeld voor om alleen externe inhuur toe te staan voor functies waar een bedrijf zelf geen mensen voor in loondienst heeft? Dan mag dat bedrijf voor die functie ook geen mensen in dienst houden of nemen. Of het bedrijf mag alleen maar mensen in dienst nemen voor die functie. Een voorbeeld. Uitgeverijen leveren allerlei media'producten', zoals boeken, tijdschriften, websites, congressen, trainingen. Daarvoor zijn allerlei mensen nodig. Vaak ook redacteuren. Die hebben uitgeverijen vaak ook in loondienst. Volgens deze regel mogen uitgeverijen voortaan alle nog redacteuren in loondienst nemen, of ze moeten alle redacteuren extern inhuren. Sommige redacteuren wel in loondienst en andere niet kan dan niet meer. Bestaande dienstverbanden worden opgezegd. Denk eens aan een voorbeeld dichter bij uw eigen huis. Dan begrijpt u dat het nogal ingrijpt op de vrijheid van ondernemen. Willen we dit?

Wat is het alternatief dan?

Toegegeven, 'iets' regelen voor een zo diverse en grote groep eigengereide zelfstandigen is erg moeilijk. Maar dit is niet meer op te lossen met nog meer knip- en plakwerk in bestaande wetten. Bovendien miskent het nog iets: zelfstandigen en werknemers zijn net wat andere subsoorten werkende mensen. Ik denk dat de beste manier om echt vorderingen te maken is: het probleem op grotere schaal bekijken.

Werkend Nederland is toe aan een grotere herziening van het hele stelsel van sociale zekerheid. Ik denk aan een basisstelsel, met verzekeringen en voorzieningen op minimumniveau (WML?) voor alle werkende mensen die buiten hun eigen schuld niet meer kunnen werken. Omdat ze ziek zijn, arbeidsongeschikt, (te)veel zorgtaken hebben, of.. ondanks verwoede pogingen geen (nieuw of ander) werk kunnen vinden. Bovenop de minimumvoorzieningen (vroeger heetten ze ook wel volksverzekeringen) kunnen werkgevers en vakbonden dan plusregelingen stapelen. Voor werkenden in vaste dienst. Dat bevechten maakt een bedrijf aantrekkelijker om bij of voor te werken. En het geeft de vakbonden opnieuw bestaansrecht.

Kost een hoop geld, zo'n basisstelsel. Waar komt dat vandaan volgens mij? Van de rijkste werkgevers, want die profiteren er het meest van. Dividentbelasting en winstbelasting verhogen. Mogelijk ook de vennootschapsbelasting, voor alle ondernemingen met veel winst. Nog niet genoeg? Dan mogelijk ook uit een deel van de zelfstandigenaftrek, maar alleen van zelfstandigen die zelf geen enkele voorziening hebben voor pensioen of arbeidsongeschikt.

Kortom, ik denk zelf richting de missie die De Werkvereniging voorstaat. En ook de minister lijkt deze kant op te denken! Waarom doet-ie het dan niet? Dat heet politiek, geloof ik ...

Een realistischer berekening van het tarief

Natuurlijk is het prachtig dat 8,5 procent van de zzp'ers meer gaat verdienen door een (erg laag) minimumtarief. Maar ze verdienen nog meer! Net zoals de ruim 91 procent van de zelfstandigen die nu gelukkig wel meer verdient. Hoe zit dat in elkaar?

Om daar een beeld van te geven schets ik de werkelijke kosten en opbrengsten van een zelfstandige die minimaal verdient. We nemen het bruto-WML a € 377,45 per week (vanaf 1 juli 2019). Maal 52 weken, want zo lang moet elke werkende er van leven. Is 19.627,40 euro jaarlijks minstens te verdienen aan loon voor de werkende zelf. Ik haal er 10% aan loonheffing af (gemiddelde premies werknemersverzekeringen en loonbelasting). Wat komt daarbij als zzp'er (per jaar)? Pensioen a 2000 euro per jaar. BAV (beroeps- of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering) kost minstens 450 euro. Kantoor- en/of opslagkosten (minstens) 2000 euro. Vervoerskosten (vooral OV) minstens 400 euro per jaar. Website, reclame, representatiekosten? Voor minder dan 800 euro zal het amper lukken. En mag / moet een zzp'er ook nog op vakantie? Dan 8% op het netto-WML. Reserveren voor slechte tijden en onvoorzien? 2000 per jaar. Maakt 26.728,20 euro. Te verdienen in 1380 uur (30 uur*46 weken) geeft een minimaal uurtarief van: €19,37. En dan zit er (nog) geen AOV in, tegen verlies van inkomsten door arbeidsongeschiktheid. Tel je daarvoor € 2.000 aan jaarpremie bij de kosten, dan kom je op minstens 20,80 euro per uur. Is dat buitensporig?

Een blik van buitenaf

Een andere realistische berekening - maar dan van buitenaf - krijg ik als ik de tarievencalculator van de NvJ gebruik. Dat levert mij een uurloon op van € 37,30. De hele berekening zien? Klik op het plaatje:

 tariefberekening 

Meer informatie

Hier zijn wat gangbare tarieven van freelancers in andere sectoren. Of lees de Kamerbrief van SZW als u mij niet objectief vindt. (Klopt, ben ik ook niet in deze.)

Let op:

De gegevens in dit dossier zijn ontleend aan tientallen doorgaans zeer betrouwbare bronnen. Toch kan Earnest geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele onjuistheden, of gevolgschades die hieruit kunnen ontstaan. Deze informatie verandert vaak, en veel. Daarom is alleen de online-versie van dit dossier actueel.