Wat verandert er aan de schuldhulpverlening?

Hoeveel moet iemand met schulden overhouden om van te leven? Dat is een lastige berekening, want het gaat niet alleen om geld. Maar ook om emoties. En om automatische afschrijvingen, bewijsstukken en beslag op loon, bankrekeningen en andere bezittingen. Het kabinet wil dat eenvoudiger maken. Ook zijn er plannen om problematische schulden eerder op te sporen.

 

De informatie om de beslagvrije voet te berekenen (wat iemand met schulden mag overhouden om van te leven) komt nu nog van de schuldenaar zelf. Maar mensen met schulden (schuldenaren) hebben hun administratie niet altijd op orde. Is de nieuwe Wet vereenvoudiging beslagvrije voet eenmaal in werking, nu gepland voor 2021, maar kan ook 2023 worden, dan komt alle informatie uit bestaande registraties van uitvoeringsinstanties. Zoals? Belastingdienst, UWV, loon- en salarisadministratie, gemeenten, nutsbedrijven, woningverhuurders, CJIB, DUO, LBIO, SVB, etc. etc. En juist daarom is de Wet nog niet in werking. Zie al die ICT-systemen maar eens goed op elkaar af te stemmen.

Eén aanspreekpunt

De Wet schrijft ook voor dat de schuldeisers die beslag willen leggen op de bezittingen van de schuldenaar onderling betere afspraken maken. Onder het nieuwe regime heeft de schuldenaar één aanspreekpunt: de innende deurwaarder. Die berekent de beslagvrije voet, legt die voor aan de schuldenaar die kan controleren of het klopt, en deze geldt dan voor alle innende partijen.

 

Om dat verder in goede banen te leiden, is het kabinet gekomen met het (aanvullende?) wetsvoorstel Stroomlijning keten voor derdenbeslag. Gerechtsdeurwaarders gaan informatie uitwisselen met overheidsorganisaties voordat ze schulden verrekenen of beslag leggen bij mensen met schulden. Het gebeurt anders nog weleens dat ze (kort) achter elkaar beslag leggen op het (karige) inkomen van de schuldenaar, wat dan zakt onder het minimum om van te leven (de beslagvrije voet). 

Eenvoudiger berekening beslagvrije voet?

De berekening van de beslagvrije voet zou ook eenvoudiger moeten worden, via een algoritme. De informatie voor de berekening komt dan niet meer van de schuldenaar zelf, maar wordt opgevraagd uit bestaande registraties. Mensen met schulden hoeven zelf geen gegevens aan te leveren. Juist daar gaat het nu vaak mis. De berekening van de beslagvrije voet hangt straks alleen af van de leefsituatie van de schuldenaar. Nadeel van deze rekenwijze is dat het voor veel mensen lastiger is om zelf na te rekenen.

Noodmaatregelen

Als tijdelijke overbrugging naar deze nieuwe manier van werken heeft het kabinet noodmaatregelen afgekondigd. Wat zijn die? De Belastingdienst mag automatisch tot 500 euro per maand afschrijven van de rekening(en) van de schuldenaar. Ook mag de Belastingdienst nu zonder meer beslag leggen op eventuele toeslagen die de schuldenaar krijgt. De fiscus bekijkt of ze dat voorlopig niet kan doen (buiten werking stellen heet dat formeel). En de gemeenten is gevraagd om 95 procent van de bijstandsnorm vrij te laten als de schuld moet worden verrekend met de bijstandsuitkering. Die ondergrens ligt nu vaak nog op 90 procent.

Noodstop

Nog een (mogelijk) 'tijdelijke' noodmaatregel: voor hoog oplopende schulden dankzij de overheid. Zoals verkeersboetes. Die kunnen tot 300 procent hoger worden als u ze niet op tijd betaalt. Dus: mensen die het op 2 verhogingen laten aankomen kunnen deze boetes echt niet betalen, want ze zitten financieel in de knel. De Tweede Kamer ging akkoord met een 'noodstop' bij mensen die een verkeersboete ook na 2 verhogingen nog niet hebben betaald. Het kabinet wil deze noodstop vanaf april tijdelijk, en onder voorwaarden laten ingaan. Het betekent dat gemeenten, in overleg met het Centraal Justitieel Incassobureau, eerst schuldhulp moeten aanbieden voordat de boetes omhoog mogen. Mogelijk ook voor andere oninbare verhogingen wordt 2020 het "uitzonderingsjaar", waarin de verhogingen van overheidswege worden kwijtgescholden.

Bankbeslag

Minister Dekker van Rechtsbescherming heeft een apart wetsvoorstel ingediend waardoor schuldeisers geen onbeperkt beslag meer mogen leggen op de bankrekeningen van de schuldenaar. Voor een alleenstaande komt het beslagvrije bedrag op 1486,37 euro per maand (dit jaar). Voor alleenstaanden ouders en gehuwden gelden hogere bedragen. Nu kunnen de schuldeisers het volledige saldo nog opeisen. Wie dat niet wil, krijgt meestal gelijk van de rechter. Maar hij of zij moet zijn zaak nu nog wel zelf, per geval bepleiten. Sommige uitvoeringsinstanties houden nu al rekening met de beslagvrije voet bij een bankbeslag.

Schuldeisers mogen straks ook geen beslag (laten) leggen op roerende zaken, zoals een auto of een inboedel, als dat waarschijnlijk meer kost dan het opbrengt. Dat leidt vaak tot meer schuld, omdat de kosten van de veiling meestal voor rekening van de schuldenaar komen. Ook wordt de lijst van zaken die buiten een beslag blijven geactualiseerd. 

Vroegsignalering

Schuldhulp is vaak effectiever als het eerder begint. Nutsbedrijven (gas, water, licht), sociale verhuurders (woningcorporaties) en zorgverzekeraars worden daarom verzocht om een betalingsachterstand te melden bij de gemeente. Binnen 4 weken na zo’n melding moet de gemeente een eerste aanbod doen om de schuldenaar te helpen. Dat kan met een huisbezoek, maar ook telefonisch of schriftelijk.

Stemt de schuldenaar in met het aanbod om te helpen, dan moet de gemeente eerst een beschikking afgeven met daarbij een plan van aanpak. Dat moet binnen 8 weken na het eerste aanbod. Vanaf 2021 kunnen hulpverleners dan zelf gegevens verzamelen en registers raadplegen. Zoals informatie over inkomen en vermogen. Deze wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening is ingediend bij de Tweede Kamer. (En is dus nog niet definitief.)

Kleine schulden worden snel groot...

Deze 'vroegsignalering' moet helpen om schulden zo snel mogelijk aan te pakken, voordat ze groter worden door rente en incassokosten. De schuldhulpverleners maken eerst een plan van aanpak. Uiteraard moeten de schuldenaren toestemming geven. Over de gevolgen voor de privacy is de Autoriteit Persoonsgegevens om advies gevraagd. Die maakt zich zorgen om een onderdeel uit de plannen voor vroegsignalering: verhuurders mogen huurachterstanden doorgeven aan de gemeente.

Formeel puntje: deze plannen gaan over een wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Niet hetzelfde als de uitgestelde Wet vereenvoudiging beslagvrije voet. 

Saneringsfonds

De branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK), de ChristenUnie en de PvdA zijn met een plan gekomen voor een Landelijk Saneringsfonds Schulden. Het fonds koopt alle schulden op van mensen die diep in de schulden zitten. Daarvan zijn er ongeveer 700.000. Deze mensen hebben dan nog maar één schuldeiser: het fonds. In plaats van de 14 schuldeisers die ze gemiddeld nu zouden hebben. Andere voordelen: hulpverleners kunnen zich volledig richten op schuldsanering en begeleiding bij het op orde houden van de financiën, aldus voorzitter Marco Florijn van de NVVK.

Meer informatie

Meer weten over hoe de schuldhulp NU is geregeld? Klik op de button!

Let op:

De gegevens in dit dossier zijn ontleend aan tientallen doorgaans zeer betrouwbare bronnen. Toch kan Earnest geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele onjuistheden, of gevolgschades die hieruit kunnen ontstaan. Deze informatie verandert vaak, en veel. Daarom is alleen de online-versie van dit dossier actueel.