Wat is een loonoffer, en waarom zou dat moeten?

Werkgevers kunnen van hun werknemers vragen om genoegen te nemen met minder loon. Meestal is dat tijdelijk, en als het echt niet anders kan. Dat wil zeggen: zonder dat gaat het bedrijf failliet. Maar een loonoffer is altijd vrijwillig, en elke werknemer moet er apart mee instemmen.

 

Werkgevers kunnen meestal niet zelf besluiten dat ze minder loon betalen. Elke werknemer heeft tijdens zijn dienstverband recht op het loon dat is afgesproken in het arbeidscontract of in de cao. Als een werkgever niet in de arbeidsovereenkomst heeft opgenomen dat hij de arbeidsvoorwaarden eenzijdig kan wijzigen, moet elke werknemer apart instemmen. Werknemers zijn niet verplicht om dat te doen, zelfs niet als de ondernemingsraad of vakbond er wel mee akkoord is gegaan. Vakbonden willen graag dat werkgevers eerst met hen onderhandelen. Zij proberen om andere garanties te krijgen, bijvoorbeeld op behoud van werk. Een loonoffer kan ook gevolgen hebben voor de WW, WIA, en andere verzekeringen voor werknemers. Die uitkeringen zijn gebaseerd op het laatst verdiende loon. Is dat minder, dan is ook de uitkering minder. Hetzelfde geldt voor bonussen, pensioen en vakantiegeld dat is gebaseerd op het verdiende loon. 

Wie vraagt om een loonoffer?

Met name bedrijven met meer dan 250 werknemers vragen om een loonoffer. Vier van de tien werkgevers deed dat bovendien zonder aankondiging, bleek in juni uit onderzoek van het CNV. Van de ondervraagde CNV-leden geeft 42 procent aan dat een loonoffer voor hen financieel niet haalbaar is. De FNV heeft nog niet veel meldingen binnen van leden die om een loofoffer is gevraagd. De vakbond tekent erbij aan dat het ook geen grootschalig onderzoek heeft gedaan. De VCP ziet bij haar leden wel dat werkgevers steeds vaker vragen om een loonoffer in ruil voor baanbehoud.

‘Bespreekbaar’

De werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland melden geen zicht te hebben op de mate waarin loonoffers worden gevraagd door werkgevers. "Een loonoffer moet wel bespreekbaar zijn als de situatie daarom vraagt, dus als het gaat om behoud van banen", aldus een woordvoerder van VNO-NCW. Bij werkgeversorganisatie AWVN is het sentiment negatief bij acht van elke tien leden. Hier zijn loonsverhogingen waarschijnlijk niet mogelijk. Ook afspraken over roosters, reistijden en reiskosten bij thuiswerken moeten kritisch worden bekeken als de zeer onzekere economische situatie hierom vraagt. Dit kan volgens de AWVN nodig zijn om ‘de werkgelegenheid maximaal te behouden’.

Alle werkgeversorganisaties vinden het nu dringend gewenst dat de arbeidsvoorwaarden van bedrijven en bedrijfstakken aan de nieuwe werkelijkheid worden getoetst. Zo draaien sommige sectoren nog steeds op halve kracht en moet in andere sectoren de economische klap nog komen. Door het tweede noodpakket van de overheid is er nog even tijd om te overleggen. Maar werkgevers vinden het van groot belang dat afspraken in cao’s structureel flexibeler worden. Ook op de langere termijn. In toekomstige crises mogen de arbeidsvoorwaarden het herstel niet in de weg staan, vinden de werkgeversverenigingen.

Meebewegen

De meeste werkgevers denken dat ze in de komende economisch onzekere tijd goed moeten letten op hun kosten. Veel reserves hebben ze meestal niet meer. Ook bij nieuw af te sluiten cao’s is het daarom verstandig vaste loonstijgingen te beperken, vinden de werkgevers. In bedrijven en sectoren waar wel nog ruimte is voor loonsverhogingen maken de werkgevers liever voorwaardelijke en resultaatafhankelijke afspraken, ‘zodat de arbeidsvoorwaarden beter kunnen meebewegen met de economie’.

Kritisch

In het NRC reageert Zakaria Boufangacha, de landelijk cao-coördinator van de FNV hier kritisch op. “In crisistijden grijpen werkgevers hier snel naar. Maar zodra het goed gaat, blijven de lonen achter.” Toch heeft ook de FNV al enkele nieuwe cao’s afgesloten zonder loonsverhoging. Onder meer de nieuwe cao voor het beroepsgoederenvervoer en de cao hoveniersbedrijf bevatten deze nullijn. “We eisen wel veel meer transparantie van bedrijven die aangeven dat er te weinig financiële ruimte is”, aldus Boufangacha. Zijn er toch loonoffers nodig, dan wil de FNV dat het hoger management en de top hiermee begint.

Let op:

De gegevens in dit dossier zijn ontleend aan tientallen doorgaans zeer betrouwbare bronnen. Toch kan Earnest geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele onjuistheden, of gevolgschades die hieruit kunnen ontstaan. Deze informatie verandert vaak, en veel. Daarom is alleen de online-versie van dit dossier actueel.